Strona główna
Strona główna
Strona główna
Strona główna


















Przeżyjmy Wielki Post AD 2009

Warszawa, 25.02.2009

Wielki Post 2009 r.

Liturgiczny okres Wielkiego Postu poprzedzony jest beztroskimi tygodniami karnawału, którego swobodny nastrój pozwala zapomniea o trudach życia, a także o niedoskonałości natury ludzkiej. Przykazanie kościelne i tradycja nakazują, aby ostatnie spośród karnawałowych spotkan towarzyskich i zabaw tanecznych, zwanych w różnych regionach Polski pod koziołkiem lub śledzikiem, a organizowanych w dniach tzw. zapustów albo w ostatki, zakonczone zostały we wtorkowy wieczór, tuż przed północą. Dwanaście uderzen zegara o północy oznacza, że oto nadeszła Środa Popielcowa, a wraz z nią — trwający czterdzieści dni — czas wyciszenia i refleksji.

Okres ten służya winien nie tylko wspominaniu wydarzen opisanych przez ewangelistów. Jest on swego rodzaju zaproszeniem do podjecia osobistego wysiłku, pokonywania własnych wad, zwrócenia baczniejszej uwagi na potrzeby otaczających nas ludzi, wreszcie — do duchowego wzrostu, który pomoże bardziej świadomie przeżya Świeta Wielkanocne. Przypominają o tym słowa jednego z tekstów mszalnych — prefacji, wykorzystywanej w czasie poprzedzającym świeta Zmartwychwstania: „Albowiem pozwalasz Twoim wiernym co roku z oczyszczoną duszą radośnie oczekiwaa Świąt Wielkanocnych, aby gorliwie oddając sie modlitwie i dziełom miłosierdzia przez uczestnictwo w sakramentach odrodzenia osiągneli pełnie dzieciectwa Bożego".

Czas duchowych przygotowan do świąt Wielkanocy obejmował pierwotnie tylko czterdzieści godzin; wymiar czterdziestu dni ustalono w roku 325, podczas obrad soboru w Nicei. Liczba czterdziestu dni (lub czterdziestu lat) posiada bogatą wymowe biblijną: czterdzieści dni to czas potopu (Rdz 7,17), pobytu Mojżesza na Synaju (Pwt 9,11) i wedrówki Eliasza przez pustynie (l Kri 19,8), to również ogłoszony przez Jonasza okres nawrócenia i pokuty dla mieszkanców Niniwy (Jon 3,4), a wreszcie czas, jaki Chrystus spedził na pustkowiu, poświecając go na modlitwe i post oraz walcząc z szatanem (Mk 1,12; Lk 4,1). Czterdzieści lat trwała też tułaczka ludu wybranego przed wejściem do Ziemi Obiecanej (Lb 14,33n). Czterdziestodniowy Wielki Post, liczony od Środy Popielcowej, zamykany jest obchodami liturgii Wielkiego Tygodnia, które rozpoczynają sie w Niedziele Palmową, czyli ostatnią niedziele przed świetami Zmartwychwstania. Ostatnie dni Wielkiego Tygodnia, począwszy od wielkoczwartkowego wieczoru, należą już do Tryduum Paschalnego. Obejmuje ono, związane z misterium eucharystycznym - pamiatka ustanowienia sakramentu kapłanstwa i eucharystii- uroczystości Wielkiego Czwartku, wielkopiątkowe wspomnienia meki i śmierci Chrystusa, poprzedzone wielogodzinną adoracją w Ciemnicy - Chrystusa uwiezionego, adoracji Pana Jezusa w symbolicznym Grobie Chrystusa w Wielką Sobote, radosne przeżycia Wigilii Paschalnej — nocy Wielkiej Soboty aż po triumf Niedzieli Zmartwychwstania Panskiego. Wydarzenia Wigilii otwierają okres wielkanocny.

Teksty czytan mszy celebrowanej w Środe Popielcową nawołują wyra1nie do przemiany życia. „Nawróacie sie do Mnie całym swym sercem, przez post i płacz, i lament", „zarząd1cie świety post" — wzywa Bóg słowami ksiegi proroka Joela (Jl 2,12.15), a świety Paweł nalega: „W imie Chrystusa prosimy: pojednajcie sie z Bogiem!" (2 Kor 5,20) Nabożenstwo konczy sie ceremonią posypania głów popiołem. Zwyczaj ten, wyrażający głeboki żal i skruche, znany był już w starożytnym Egipcie, w krajach arabskich oraz w Grecji. Do liturgii Kościoła wprowadzono go w VII wieku; w roku 1091, podczas synodu w Benewencie, papież Urban II uznał ów gest za obowiązkowy element liturgii.

Posypując czoła wiernych odrobiną popiołu, uzyskanego ze spalonych ubiegłorocznych gałązek palmowych, kapłan wypowiada zdanie, przypominające o konsekwencji grzechu pierwszych rodziców:

„pamietaj, człowiecze, że prochem jesteś i w proch sie obrócisz". Słowa te nawiązują do biblijnej Ksiegi Rodzaju, a dokładniej — do fragmentu opisującego wygnanie z raju Adama i Ewy (Rdz 3,19). Przyjecie popiołu oznacza pokorne uznanie słabości ludzkiej oraz gotowośa wewnetrznego odrodzenia. Pomocą dla nawracającego sie chrześcijanina mogą bya praktyki pokutne: post, modlitwa i jałmużna. Post, we wszystkich stosujących go religiach, ułatwia spotkanie z łaską Boga, uczy dyscypliny wewnetrznej i opanowania pragnien. Zalecane w tym okresie akty miłosierdzia (np. jałmużna) pozwalają urzeczywistnia przykazanie miłości bli1niego — wspomóc potrzebujących.

Szczególnie gorliwa modlitwa osobista i wspólnotowa przybiera w okresie wielkopostnym specyficzne formy, związane z meką Jezusa. Kilkaset lat liczy zwyczaj odprawiania nabożenstwa drogi krzyżowej (początkowo: upadków Jezusa), upowszechnianego przez zakony franciszkanów i dominikanów. Nabożenstwo to upamietnia przejście ulicami Jerozolimy Chrystusa, niosącego krzyż. Wiąże sie ono z kultem, jaki oddawano miejscom uświeconym obecnością Syna Bożego, leżącym przy drodze miedzy pretorium, w którym Piłat wydał wyrok, a Golgotą — wzgórzem stracen. Celebracja drogi krzyżowej polega na rozważaniu Meki Panskiej z jednoczesnym przemierzaniem symbolicznej trasy, wytyczonej czternastoma krzyżami obrazującymi poszczególne epizody, opisane w Ewangeliach lub znane z przekazów pozabiblijnych. Omawiane nabożenstwo pojawiło sie w Polsce już wXVI wieku, przybierało rozmaite kształty — należało np. odwiedzia określone kościoły i ołtarze. Kolejnośa i liczbe stacji jerozolimskich ustalono dopiero w XVIII stuleciu. W tym samym okresie zaczeto również w Polsce wprowadzaa czternastoetapową droge krzyżową, umieszczając stacje w świątyni, na dziedzincu przykościelnym albo w korytarzach zabudowan klasztornych. Najstarszy z zachowanych polskich tekstów, opatrzony tytułem Sposób nabożenstwa droga krzyżowa nazywanego, wydany został we Wrocławiu w roku 1731. Dzieki systematycznemu upowszechnianiu droga krzyżowa, którą zwyczajowo odprawia sie w piątki, zyskała w koncu XIX wieku dużą popularnośa.

Temat meki i śmierci Chrystusa podejmują również gorzkie żale — nabożenstwo rdzennie polskie, powstałe w początkach XVIII wieku pod wpływem średniowiecznych misteriów pasyjnych, pieśni o Mece Panskiej i modlitw brewiarzowych. Autorem tekstu gorzkich żalów był ksiądz Wawrzyniec Stanisław Benik ze Zgromadzenia Ksieży Misjonarzy świetego Wincentego a Paulo, związany z Bractwem Miłosierdzia świetego Rocha przy kościele pod wezwaniem Świetego Krzyża w Warszawie. Pierwsze wydanie, noszące tytuł Snopek miry z Ogrodu Gethsemanskiego albo żałosne gorzkiej meki Syna Bożego (...) rozpamietywanie (...) ukazało sie w Warszawie w 1707 roku. Układ gorzkich żalów wyra1nie nawiązuje do struktury jutrzni — jednej z modlitw brewiarza, odmawianych przez osoby duchowne. Nabożenstwo, rozpoczynane pieśnią o charakterze pobudki, wzywającą wiernych do prawdziwie głebokiego przeżywania ofiary krzyżowej Jezusa (Gorzkie żale, przybywajcie), składa sie z trzech cześci, z których każda zawiera trzy pieśni, wprowadzane krótkim podaniem intencji. Gorzkie żale odprawia sie zazwyczaj w niedziele — odśpiewuje sie wtedy albo jedną tylko cześa, albo — rzadziej — całośa nabożenstwa.

Wielki Post jest czasem sposobnym do organizowania rekolekcji i przedstawien misteryjnych. Te ostatnie okazale prezentują sie w scenerii tzw. kalwarii, czyli budowli, przypominających swym położeniem i kształtem architekture Jerozolimy. Sanktuaria takie budowano zazwyczaj na pamiątke pielgrzymek do Ziemi Świetej. Najstarszy w Polsce ośrodek o tym charakterze to powstała na początku XVII wieku Kalwaria Zebrzydowska, ufundowana przez wojewode krakowskiego, Mikołaja Zebrzydowskiego. Na uwage zasługuje także tradycja wygłaszania kazan o tematyce pasyjnej, siegająca w Polsce XIII wieku.

Podkreślanie przeżya cierpiącego Chrystusa, uwidaczniające sie zwłaszcza w pobożności ludowej, nie powinno przesłonia jeszcze jednego motywu, kształtującego charakter liturgii wielkopostnej — potrzeby odnowienia łask chrztu świetego. Pamietaa bowiem trzeba, że przez wieki właśnie Wielki Post był okresem przysposabiania katechumenów do przyjecia sakramentu, włączającego do społeczności chrześcijanskiej. ,br> Zgodnie z regułami zreformowanej liturgii - niedziele Wielkiego Postu zostały opatrzone kolejnymi cyframi rzymskimi od I do VI. Z przedostatnią, V niedzielą wiąże sie tradycja przykrywania ciemną tkaniną krzyży, umieszczonych w świątyniach (zasłony te początkowo okrywały krzyże przez cały Wielki Post). Nastrój pokuty i modlitewnej ciszy podkreśla również zmiana tekstów i muzyki liturgicznej: w dniach Wielkiego Postu radosne Alleluja, śpiewane przed odczytaniem urywku Ewangelii, zastąpione jest skromniejszą formułą – chwała Tobie Słowo Boże, bąd1 chwała Tobie Królu Wieków. Ostatnia, VI niedziela Wielkiego Postu, czyli Niedziela Palmowa – poświecane są wtedy palmy wielkanocne, wprowadza nas w najważniejszy fragment omawianego okresu liturgicznego: rozpoczyna sie Wielki Tydzien




Wprowadził:

Dziękujemy za wirtualne odwiedziny. Jesteś 17833 Pielgrzymem w naszej Świątyni.